MEHMET ŞAHAN (OZAN ESRARİ)

(OZAN ESRARİ)

AYHAN AYDIN

 

Sizce “Halk Ozanlığı” neyi ifade ediyor? Halkın, insanlığın ve 18 bin alemin dilidir, kulağıdır, gözüdür.

 

Halk Ozanlığının tarihsel geçmişiyle ilgili bilgileriniz nelerdir? Halk Ozanlığı sizce ne zaman ve nasıl başlamıştır? Kainatın var oluşundan bugüne insanlık tarihine ışık tutan, yön veren, gerçekleri, Hakk’ı ve hakikati dile getiren, insanlığın, sevginin, barışın birlik ve beraberliği için mücadele veren insan sevgisini her şeyin üstünde tutan ve temasında işleyen dünyada sınır tanımayan, sevgi ve saygı temeline dayanan, emelinde insanlığın barışı ve özgürlüğü uğruna canını ve başını seve seve feda eder. İlimin, irfan ve bilimin kaynağıdır. Ozanlarda senlik benlik yoktur. Her şey insanlık içindir. Bu kutsal göreve mail olmak ve yürütmek çok çetin bir haldir. Bu sırrın esrarına ermek çok güçtür.

 

Çocukluk döneminizdeki ailesel ve çevresel şartlarınız nasıldı? Yoksul ve sefalet içinde geçti.

 

Köyde mi, kentte mi doğup-büyüdünüz? 14 yaşına kadar köyde, sonrasını şehirde yaşadım. Şimdi yine köyde yaşamımı sürdürmekteyim.

 

Öğrenim durumunuz nasıldır? Eskişehir Anadolu Açık öğretim Fakültesi iş idaresi bölümü 3’ncü sınıftan ayrıldım.

 

Bir Alevi ocağına bağlı mısınız? Ben Üryan Hızır ocağına bağlıyım.

 

Küçüklüğünüzde ve gençliğinizde cemlerde bulundunuz mu? Evet.

 

Dedeler, zakirler, mürşitlerle bir arada yaşadınız mı? Sizce dedeler kimlerdir? Dedeler, mürşitlerle bir arada yaşadım. Cemlerde zakirlik görevini de yerine getirdim. Dedeler; Hünkâr Hacı Bektaş Veli’nin yöresel bölgeleri bilgilendirmek, kültürel ve felsefi yönde inançsal yönde görevlendirdiği bilgili alim kişilerdir.

 

En çok hangi ozanların şiirlerinden etkilendiniz? Pir Sultan Abdal, Şah Hatayi, Nesimi Baba, Kul Himmet, Fuzuli gibi birçok ozanımızı kendime ışık tuttum. Günümüz ozanlarından; Afşinli Şinasi, Elbistanlı Âşık Mahzuni, Meluli Baba, İbretli Baba.

 

En çok okuduğunuz ya da dinlediğiniz kitaplar hangileridir? Hz. Ali’nin çeşitli kitaplarını, Pir Sultan Abdal’ın kitaplarını, Köroğlu’nun kitaplarını okuyorum.

 

İlk şiir tecrübeleriniz nasıldı? Ne zaman şiir yazmaya başladınız? İlkokul yıllarında yazmaya başladım.

 

Bade içme gibi bir durumunuz oldu mu? Biz ozanlar bademizi içerek dünyaya geliriz, sonradan bade içmek gibi bir olay yoktur.

 

Sizce size bu ilham nasıl geldi? Bence bu bir görevdir, bu kainatın yaratıcısı bu görevi verip öyle gönderiyor. Çünkü ruhlar devir daimdir, ebedidir.

 

Ozanlıkta bağlamanın yeri nedir? Sazsız ozanlık olabilir mi? Saz ve söz ikisi birbirini tamamlar. Saz ve sizle ikisi birlikte müziğe döküldüğünde hafızalara belleklere daha kolay mesajlar alınabiliyor. Sazsız ozan değil de şair dense belki daha da yeridir, derim.

 

Bağlama dışında bir çalgı kullanıyor musunuz? Hayır.

 

Şiir yazarken özendiğiniz, örnek aldığınız, ozanlar kimlerdi? Şiir yazarken özenme değil, ilhamımdan yararlanma dense daha doğru olur. Örnek aldığım ozanlar; Pir Sultan Abdal, Nesimi Baba, Şah Hatayi, Meluli Baba, İbreti Baba ve usta Âşık Mahzuni Şerif.

 

Dünyaya bakışınız, insan, tabiat hakkındaki fikirleriniz nelerdir? İnsansız, tabiatsız bir dünya düşünülemez ve de olamaz. İnsanlarla tabiat ana birbirini tamamlıyor.

 

Şimdiye kadar katıldığınız yarışmalar hangileridir? Birçok yarışmalara katıldım.

 

Aldığınız herhangi bir ödül var mı? 20’nin üzerinde ödülüm ve plaketim vardır.

 

Yayımlanmış kitabınız var mı? Yayımlanmış kitabım yoktur ama birçok antolojilerde hayatım ve şiirlerim vardır. Birçok eserlerimi ses sanatçıları okuyor.

 

Kasetiniz var mı? Kasetim yok. (Ozanın söyleşiden sonra kaseti yayınlandı.)

 

Türk Tarihi hakkında bilgi sahibi misiniz? Üstatlarımdan edindiğim bilgi ve okuduğum kaynaklara, Türklerin Orta Asya boylarında yaşadıklarını tarihin süreci içerisinde Anadolu’ya gelerek buraları kendilerine yurt edindikleridir. Biz Alevilerin Orta Asya’dan Anadolu’ya geldiğimizde söylenir ve bilinir, Hünkâr Hacı Bektaş Veli’nin o yüce felsefesiyle Balkanlara taşındığı da bilinir.

 

İslam Tarihi hakkında neler biliyorsunuz? 1500 yıl önce Arap yarımadasında Hz. Muhammet’in ve Hz. Ali’nin 40’lar Meclisi kurarak Arap yarımadasındaki köleciliği, insana verilen değersizliği, kadınların insan yerine konmadığı kötülüklerin arşı alayı aldığı bir anda Arap milletine bu pislik ve kötülüklerden korumak üzere başlatılan mücadele, Tevrat, Zebur, İncil incelenerek o gün şartlarına göre Kuran denen anayasayı çıkararak insanları buna inandırarak ve güvendirerek başlattığı ve başardığı bir mücadele olmuştur. Tevrat, Zebur, İncil ve Kuran’dan oluşan ortak bir yol bir sistem bir inanç biçimi bu inanç biçimiyle insanlığa çok güzel bir dünya yaratmışlar. Hz. Muhammed’in ölümünden sonra dört halife devrin de Muaviye, ve daha sonraları Emeviler, bu inanç biçimini terk ederek kendi çıkarları doğrultusunda bir içtihat getirmişlerdir. O gündür bu gündür bu böyle sürdürülmüş hâlâ Sünni inanç biçimiyle Osmanlılara kadar gelmiş bu önder Atatürk bunu Cumhuriyetle birlikte tekrar düzeltmeye çalışmış o zihniyet Atatürk’ün ölümünden sonra bu fırsatları değerlendirerek her fırsatta aynı inanç biçimini kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaya başlamışlar günümüzde de hâlâ bu böyle sürmektedir.

 

Anadolu Aleviliği hakkındaki fikirleriniz, bilgileriniz nelerdir? Anadolu Aleviliği Orta Asya’dan getirdiği Hümanizm ile insan sevgisiyle, Hacı bektaş Veli’nin öğretisiyle insanlar arasında ayrım yapmadan hatta tüm dünyayı sevgiyle kucaklıyor.

 

Sizce Hz. Ali nasıl bir insandı, en önemli özellikleri nelerdir? 73 milleti aynı gözle görüyor, adaletli ve hakça paylaşımcı.

 

Kerbela ve Hz. Hüseyin için neler söyleyeceksiniz? Niçin tüm Alevi-Bektaşi ozanları Kerbela için matem şiirleri yazmışlardır? Kerbela Olayı size ne ifade ediyor? Kerbelâ olayı zulme karşı direnmedir, mazlumun yanında yer almaktır. Alevi, Bektaşi ozanları yazdıkları her dizelerinde Hz. Hüseyin’i ve güzelliğini görmüştür. Ozanlar onun zulme baş kaldırışını her dönemdeki yezide karşı kendine bir görev bir hizmet bilmişlerdir. Ozanlar matem değil bir başkaldırı bir kurtuluşun simgesi görmüşler ve ona methiyeler çektiği ezaya, yakınma yazmışlardır.

 

Alevi -Sünni farklılaşması ve Alevilerle Sünniler arasındaki kaynaşma hakkında neler düşünüyorsunuz? İslâm’a getirilen yorum ve bakış açısından fark göstermektedir. 1400 yıldır Alevilere yakıştırılan iftiralar yüzünden çirkin saldırılar yapılmıştır. Şimdi birçok sevgili dostumuz, Sünni kardeşimiz var gerçeği görmüş bize sarılan birçok Sünni kardeşimiz vardır. Artık onlar da uyanmaktadırlar.

 

Tasavvuf hakkında neler söyleyeceksiniz? Tasavvuf, Tanrı ile insanın birleştiği en son noktadır. Tanrının insanda tecelli etmesi düşüncesi gibi. Örneğin; Hallac-ı Mansur’un Enel Hakk felsefesi gibi.

 

Yunus Emre, Seyyid Nesimi, Hatayi, Pir Sultan Abdal gibi ozanların şiirlerini nasıl değerlendiriyorsunuz? Yunus Emre, Seyit Nesimi, Hatayi, Pir Sultan şiirlerinde tasavvuf vardır, insan sevgisi vardır.

 

Sizce bu isimler neden ölümsüzler arasına katılmışlardır? Bu isimler yazdıklarıyla, söyledikleriyle, anlattıklarıyla, gönüllerde yer yapmışlardır. Yaptıklarıyla ölümsüzleşmişlerdir.

 

Atatürk ismi size neyi ifade ediyor? Atatürk’ün Türk insanına getirdikleri nelerdir? Şah Ahmet Yesevi’nin, Hacı Bektaş Veli’nin, felsefesini düşüncesini ve inancını Türkiye cumhuriyeti devletini kurarak yerine getirmiş oluyor. Bundandır ki, ismi Atatürk konuyor.

 

Türkiye’nin geri kalmışlığını nelere bağlıyorsunuz? Türkiye’nin geri kalmışlığı 1950’li yıllardan sonra idarecilerin kötü yönetimlerinden kaynaklanmıştır. İdareciler ulu önder Atatürk’ün ölümünden sonra Osmanlı idaresine dayalı şeriat düzenini özlemiş ve her fırsatta buna geçme çabalarına geçmişlerse de yüce Türk ordusu tarafından bunlar sindirilmişlerdir.

 

Sizce bu toplumu neler değiştirebilir? Ulu Atatürk’ün ilkeleri aynen uygulanırsa daha sağlıklı bir toplum değişikliğine geçilebilir.

 

Sizce demokrasi nedir? Gerçek bir demokrasinin yaşabilmesinin şartları nedir? Demokrasi; her insan kendi inanç ve kültürlerini özgürce yaşayabilmesidir.

 

Sizce Halk Ozanları toplumsal olarak ne gibi işlevleri yerine getirmişlerdir? Halk ozanları; toplumun önderliğini yapmışlar, barışı, kardeşliği, birlik ve beraberliği pekiştirmişlerdir.

 

Çağdaş dünya ve Türk yazarları hakkında neler           biliyorsunuz? Çağdaş dünya ve Türk yazarları hakkında pek bilgim yok ama inanıyorum ki insanlığın barışa, dostluğa ve sevgiye ihtiyacı olduğu her dönemde çağdaş yazarlara ihtiyaç vardır.

 

Günümüz çağdaş Türk yazar ve sanatçılarından birisiyle tanışıklığınız var mı? Günümüz çağdaş Türk yazar ve sanatçılarımızın çoğunluğuyla tanışma şansına mail oldum.

 

Halk Ozanlığı geleneğinin günümüzde devam ettiğine inanıyor musunuz? Halk ozanlığı geleneği günümüzde devam ediyor, buna şüphemiz yoktur.

 

Hangi ozan ve ses sanatçılarıyla dostluğunuz var? Meluli, Mahrumi, Mahzuni, Dertli Divani, Sinemi gibi birçok arkadaşımız var dostluğumuz devam ediyor.

 

Kitap okuyor musunuz? Kitap az okuyorum.

 

Sinemaya, tiyatroya gidiyor musunuz? İmkanlarım el verdikçe tiyatroya ve sinemaya gidiyorum.

 

Şimdiye kadar kaç Alevi – Bektaşi anma etkinliğine katıldınız? Şimdiye kadar 200’ün üstünde Alevi, Bektaşi anma törenlerine katıldım ve katılmaya devam edeceğim.

 

Halk ozanlarının genel sorunları sizce nelerdir? Çözümlenebilmesi için neler yapılmalıdır? Ozanlarımız yoksul… Çoğumuzun evi yok, kirada oturuyoruz, zor şartlarda yaşıyoruz. Toplumumuz ozanlarımıza gerekli desteği vermiyor. Sahip çıkmıyor. Öldükten sonra da heykelini dikiyor. Bu acı bir gerçek.

 

Halk ozanlığında ne gibi değişmeler yaşanmıştır? Halk ozanlığı hiçbir değişim geçirmemiştir. Değişime gerek yok 1000 yıl önce söylediğine bakıyoruz günümüzde de geçerli ve gelecekte de geçerli tazeliğini koruyor.

 

Toplumun ve devletin halk ozanlarına bakışını, yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz? Toplum ozanına sıkıştığı zaman sahip çıkıyor. Toplum ozanına sahip çıkıyor denilemez. Devlette ozanına sahip çıkmıyor. Ozanların eserleriyle meşhur olan sanatçılara devlet, devlet sanatçısı unvanı veriyor. Ozanın kendisine hiç de sahip çıkmıyor. Ben Kültür Bakanlığımıza bağlı HAGEM arşivine kayıtlıyım ama hiç de bir yardım göremedim.

 

Halk ozanlarının geleceği hakkındaki fikirleriniz nelerdir? Toplumumuz ve devletimiz sahip çıkmazsa hep böyle perişan sürer gider. Ama ozanlarımız düşüncelerinden ve inançlarından ödün vermeden görevini sağlıklı yerine getireceğine inanıyorum.

 

Elinizde bulunan ozanlarla, ozanlıkla ilgili kaynaklar hangileridir? Bektaşiliğin İç Yüzü.

 

Hangi ozanların, hangi eserlerini biliyorsunuz? Meluli Baba’nın, İbreti Baba’nın birçok eseri var.

 

Halk ozanlarının sorunlarını giderilebilmesi için hangi kurumlar, neler yapabilir? Vakıflarımız, derneklerimiz ve iş adamlarımız sahip çıkabilirler.

 

Ozanlara ekonomik destek sağlanması için neler yapılabilir? Ozanların eserlerinin korunması, kasetlerinin, kitaplarının basılabilmesi için neler yapılabilir? Ozanlarımızın şiirleri ve hayatları kitap haline getirilebilir. Ozanlarımıza kaset çıkarma imkanları sağlanabilir.

 

Dedeler, babalarla ozanlar arasındaki ilişkilerin daha yoğun olabilmesi için neler yapılabilir? Ozanlar ve dedeler şahsen ben dedelerimizle hep iç içeyim. Benim böyle bir sorunum yoktur.

 

Adresi                                                : Çamalan köyü, Tarsus-Mersin

Bağlı olduğu ocak                          : Üryan Hızır Ocağı

Nüfusa kayıtlı olduğu il                 : Hatay

İlçe                                                      : Kırıkhan

Köy                                                     : Çamalan

Köyün hane sayısı                         : 200

Köyün nüfusu                                 : 600

Köyde yaşayanların sayısı           : 60

Köyünüzü çevreleyen Alevi/Bektaşi köyleri var mıdır? Kabur gediği.

 

Piriniz hangi ocaktan gelir? Çamalan köyümüz inançsal ve kültürel inancından pek ödün vermemiş. Kendi içinden yetişmiş Abidin Baba ve ben Ozan Esrari zakirliğimizi yapmak suretiyle cemlerimizi ve ibadetlerimizi kısır döngü içinde devam etmekteyiz. Buralara yaklaşık 15-20 yıldır pek dede gelmemiş. Eskiden Malatya’dan Gürgür Yusuf Dede gelirmiş. Islahiye Kabaklar köyünden Nuri Dede gelirmiş.

 

Köyünüzdeki ziyaret yerleri ve yatırların adresleri: 2 tane yatır var. Biri, makam Dede, diğeri Can Baba. Geçmişleri bilinmiyor.

 

Çevre köylerdeki ziyaret yerleri ve yatırların adresleri: Sarı Şıh ve Bolgar Bozoğlan adında 2 yatır vardır. Geçmişleri bilinmiyor.

 

Yörenizde bir kültür veya dini inançsal anma etkinliği yapılıyor mu? Yapılıyorsa, tarihi nedir? Yöremizde 1998 yılından bugüne köy heyeti ile beraber Çamalan Kültür Şöleni adı altında kültürel festival yapmaya başladık. Alevi kültürünü işliyoruz.

 

Etkinliğe kimler, hangi bölgelerden gelmektedirler? Etkinliğimize Mersin Hacı Bektaş Kültür Derneği, Mersin Cem Vakfı, Adana Hacı Bektaş Kültür Derneği, Tarsus Pir Sultan Abdal Derneği bizlere katkıda bulunuyorlar.

 

Medeni durumunuz? Evli.

 

Eşiniz Alevi mi, Sünni mi? Eşiniz Alevi ise dede kızı mı, talip kızı mı? Alevi.

 

Oğlunuz evliyse, eşi Alevi mi, Sünni mi? Aleviyse dede kızı mı, talip kızı mı? Oğlum bekâr.

 

Kızınız evliyse, eşi Alevi mi, Sünni mi?Kızınızın eşi dede oğlu mu, talip oğlu mu?

Alevi, talip oğlu.

 

Kaç yaşındasınız? 42 yaşındayım.

 

Mesleğiniz ya da işiniz nedir? Emekliyim.

 

Şu anda hanenizde (evinizde) kaç kişi bulunmaktadır? 6 kişi.

 

Halen kiminle birlikte oturuyorsunuz? Eşim, iki oğlum, kayın pederim ve kayın validem.

 

Varsa, çocuklarınızın isimleri nelerdir? Ali, Esen, Ercem.

 

Sizce Türkiye’de ne kadar Alevi/Bektaşi vardır? 25 milyon.

 

Bağlama gibi bir çalgı kullanabiliyor musunuz? Evet.

 

Hangi Alevi Bektaşi anma etkinliğine katılırsınız? Hacı Bektaş, Abdal Musa, Hamza Baba, Sücaaddin Veli, Veli Baba.

 

Muharrem orucunu ne zaman ve ne kadar tutarsınız? Kurban Bayramından 20 gün sonra başlarız tutmaya 10 gün tutarız.

 

Hızır orucunu ne zaman ve ne kadar tutarsınız? Ocak ayının son haftası 3 gün tutarız.

 

Hz. Ali’nin doğum günü olarak hangi günü kabul ediyorsunuz? 21 Mart ve Nevruz olarak kabul edilir ve kutlanır.

 

 

Söyleşi: 2000