KIZILDELİ SULTÂN ZÂVİYESİNİN SERENCAMI (sonu)

KIZILDELİ SULTÂN ZÂVİYESİNİN SERENCAMI (sonu)
HATT-I HÜMAYÛNUN ÇEVİRİ VE AÇIKLAMASI

 

YAZI               :Şevval sene 1233 (Ağustos 1818) padişâh 2. Mahmud zamanı, o yıl Mayıs ayında Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa, Osmanlı Devleti’ne karşı ayaklandı, bu isyan 1839 yılına kadar sürdü. 8 Temmuz’da Türkiye ile Rusya Hünkâr İskelesi (Beykoz’da) antlaşması imzalandı. Bulgaristanda NÜFUS SAYIMI yapıldı, 2 yıl sonra Bulgarlar Gabrova şehrinde ise (Gimnaziya) açtılar.

 

KİMDEN        : Defter-emini (vezir)nden

 

KİME              : Divân-ı Hümayûn’a kaime (uzun rapor)

 

KONU             : Çirmen Sancağı Dimetoka İlçesi’ndeki KIZILDELİ (Seyyid Ali) SULTÂN TEKKESİ VAKFI arazisi içerisinde ve civarında bulunan bazı köyler, vakıf arazisine zaman zaman saldırdıkları, bu toprakların kendi köylerinin malı olduğunu iddia etmektedirler.

Bu anlaşmazlığa kesin bir çözüm getirmek için İstanbul’dan Defter-hane Kalemi Kâtiplerinden Abdülhalim Efendi görevlendirilerek sorunu olan yere gitti, çevre köyler halkından tarafsız, garazsız, yaşlı ahlâkı herkesçe takdir edilen müslim bilir kişilerin tanıklığı (Aba an-cedd-i semaan) ile zabt edilen araziden köylüler çıkarıldı.

Vakfa ait olan arazinin sınırları yeniden çıkarıldı. Padişâh 2. Mahmut, Hatt-ı Hümayûn’unda yukarıda sözü edilen bu KIZILDELİ SULTÂN TEKKESİ vakıf arazisine yapılan saldırıların önlenmesi için ilgililere emir (buyruk) vermektedir. Dimetoka ilçesinde padişâhlardan 2. Beyazid, 1. Selim, 1. Süleyman (Kanuni) has ve vakıfları vardır: 2. Beyazıd’ın 12 köy, 1. Selim (Yavuz)’un 1 köy, Veliaht Mustafa’nın annesi öldüğünde kendisine Dimetoka’daki vakıflardan birine anıt mezar yapılmasını vasiyyet etmiştir.

2. Beyazıt ömrünün son günlerini geçirmek için Dimetoka’ya giderken, 26 Mayıs 1512’de Çorlu tarafında vefat etmiştir.

 

 

HATT-I HÜMAYÛNA AİT BELGENİN ÇEVİRİSİ

 

Benim Vezirim,

 

Takrîrin bend-i evvelinde beyan olunduğu vechile mahallinde cemm-i gafir (kalabalık) ihbarlarına nazaran zikr olınan karyeler vakıf tarafından zabt olınmak îcâb idüp bend-i saniye (ikinci) nazaran zeâmet mutasarrıfları (Osmanlı devrinde sipahilere verilen en büyük tımar) tarafından zabt olınmak lâzım geliyor her kangı tarafın senedâtına kabılub şöyle olsun denilse taraf-ı diğere gadr olur lakin Defter-hane (tapu ve kadastro) kuyûdı (kayıtları) zeâmet (zeametler sahibi) tarafından ta’şir (10/1 öşür almak) olmasını yüz sene girmiş midir tahkik olınup tekrar ifade olına.

 

BİSMEHU,

 

Şevket-lü keramet-lü mehabet-lü kudret-lü PADİŞÂHIM veliyyü-n-ni metim efendim,

Eazze-i kiramdan KIZILDELİ SULTÂN kuddise sırruhu-l-aziz vakfının mütevellisi mealinde Paşa Sancağı (Güney Bulgaristan’ın büyük bir bölümü ile merkez Sofya olmak üzere Makedonya ve Ege Denizi ve daha sonra Manastrı-Bitolya-Makedonya’da kapsıyordu)’nda Dimetoka (Didmetikon–Yunanistan’da) Nahiyesi’ne tabi’ Karye-i Büyük viran dahilinde olan ve karye-i Darıbüki ve tahtında muharrer Mezraa-i Savadiyaki büki arazisi Aziz-i müşârün-ileyhin vakfı olub ve yine kaz-i mezbur (sözü edilen) da tabi’ HACI ALİ VİRANI ZEAMETİ demekle ma’rûf zeametin kaydı dahilinde olan EBİL ve MÜHR-İ KOZ karyeleri fi-l-asıl vakf-ı mezkûr arazisinin hariç ve civarında iken mürûr-ı ezmine ile harab olarak ahalisi eski karyelerini bırakıp vakf-ı mezkûr arazisi deruninde müceddeden (yeniden) karye ihdas ve iskân (kurup yerleşmek) ve eski karyelerinin isimlerini tesmiye etmiş olmalarıyla el-hâletü- hâzini mahallinde mevcûd ve EBİL ve MÜHR-İ KOZ demekle ma’rûf olan karyeler vakf-ı mezkûrın arazisi dahilinde olmak mülabesebiyle iktizâ iden a’şar-ı Şer’iyye (10/1 vergi) ve sâireleri cânib-i vakftan ahz u kabz (kendine mal etmek) olınmak iktizâ ederken salifü-z-zikr (yukarıda sözü edilen) zeametin mutasarrıfları olan kimseleri işbu muhaddes (sonradan olan) karyelere bizim zeametimiz kayına dahil olan EBİL ve MÜHRİ-İ KOZ karyeridir diyerek beyinlerinde sînîn-ı vâfireden berû münazaası sürülüp ber-muktezay-ı defter-i hâkanî (tapu kadastro) müteaddid evamir-i şerife isdar alınmış ise de ihkak-ı hakk )hakkı yerine getirmek) mümkün olamadığı inha ve ba’de-zin (bundan sonra) nizâ’-ı mekûrın külliyyen indifâ’ı (kızışma) zımnında defter-hane-i amireden muharrir ta’yiniyle  tarafeyn (iki taraf) kurasının arazi-i kadimeleri mahallinde cümle ma’rifetiyle müceddeden tahrir ve tahdid (sınır çizmek) olınmak üzere emr-i şerif isdarı istid’a olınmağın kuyud-ı lâzıme ve muktezay-ı defter-i hakanisi ihrac ettirilerek keyfiyet atabe-i ulyay-ı mülûk-âneleri (mertebe) ne lede-l-arz şeref-yafte-i sudûr olan hatt-ı hümâyun-ı şevket-makrun (şevketli) şah-aneleri mûcebince defter-hane kalemi küttabından Abdülhalim Efendi nam kulları muharrir ta’yin ve i’zam olunarak (yollanarak) tarafeyn hazır oldığı haldı mahall-i niza’ üzerine varılub şekk ü şüphe ve gard ü himayeden ârî olmak üzere tarafeyn arazisinin hudûd-ı kadîmeleri (eski sınırı) ber-vech-i hakkaniyyet zânide ihrâc ile müceddedden tahrir ve tahdid olınmak babında Çirmen (Cisr-ı Mustafa Paşa – Svilengrad Bulgaristan’da) Mutasarrıfı Celal Paşa kullarına ve Dimetoka naibine ve muharrir-i mûmâ-ileyhe ve sair iktizâ idenlere hitaben otuz üç (1233/ Ağustos 1818) senesi Şevval-i şerifinde bir kıt’a emr-i ali isdar u tesyar kılınmış idi bu defa muharrir-i mûmâ-ileyhin Dersaâdet (İstanbul) e avdetiyle müşairün-ileyh Celâl Paşa kullarının cevabı havi varid olan bir kıt’a kaimesiyle Dimetoka ve Ferecik (Yunanistan’da) kazaları naiblerinin iki kıt’a i’lamları meallerinde vakf-ı mezkûrın mütevelli ve tekye-nişinleri ve zeamet mutasarrıflarından birinin vekli-i şer’isi hazır oldıkları halde mahall-i niza’ üzerine varılub civarda olan kura ahalilerinden bigaraz ve ahl-i vukuf ve müsinn (yaşlı) ve ihtiyar cemm-i gafir kimselerin ihbarlarıyla cümle müvacehisinde (önünde) vakf-ı mezkûr arazisinin kadim olan hudud sınurları muayene kayd u tahrir olındıkda münazaun-fih (kavgalı) olan salifü-z-zikr (adı geçen) EBİL ve Mühr-i KOZ karyeleri ve ahalisinin ziraât eyledikleri araziler hudud-ı mezkûre dahilinde oldıkları tebeyyün itmiş ve karyeteyn-i mezkûreteyn (adı geçen iki köy) yüz seneden mütecaviz bi-l-münaza’a zeamet-i mezkûre tarafından zat ve ta’şir (10/1 öşür) olındığından sebeb ve hakikiyyeti huzzar-ı müsliminden (hazır bulunan İslâm kişiler) sual ve istiknah (gerçeği araştırmak) olındıkda mütevelli-i mûmâ-ileyhin salifü-z-zikr inhası vechile zeamet-i mezkûr dahilinde olan EBİL ve MÜHR-İ KOZ karyeleri bundan akdem harab olarak ahalisi vakf-ı mezkûr arazisi derunına nakil ve mücededan iki karye ihdas ve iskân birle evvel isimleri tesmiye itmiş(değiştirilmiş) olmalarıyla bir zeman cânib-i vakıftan zabt ve ta’şir olınmış ise de ba’de eshab-ı zeamet olanlar hisselerini civanda bulunan ba’z-ı sahib-i nüfuz kemisneler ihale ve ilzam itmeleri hasebiyle anlerin taraflarından zabt ve ta’şir olına gelüb ve binaberin tarafeyn beyninde niza’ münkatı’ olmayıp (kavga bitmemiş) her ne ise el-yevm karyeteyn-i mezkûreteynin mevcud oldukları mahaller ziraât olınan arazileri vakf-ı mezkûrın oldığı baıs aba an- cedd-i semaan (atalardan işitmek) ma’lumımızdır deyü ihbar olınmış idüği iş’ar ü inha olınmış ve ol-vechile muharrir-i mûmâ-ileyhin tahrir itmiş oldığı hudud-nâme dahi takdim kılınmış olmağla virilen fermân-ı ali kaydı ve kuyudat-ı sairesi ba’de-l-ihrac emr-i şerif-i mezkûre ve gelen cevaba nazaran muktezay-ı defter-hakanisi defter-emini efendi kullarından isti’lam olındıkda tafsil-i kuyudatı ba’de-l-beyan ber-muktezay-ı defter-hakani salifü-z-zikr BÜYÜKVİRAN ve DARUBÜKÜ karyeleriyle tahtında muharrer SUVARİBÜKÜ mezrasının mahsulat ve rüsmatı müşarün-ileyh KIZILDELİ kuddise sırrıhu vakfı tarafından ve EBİL ve MÜHR-İ KOZ nam karyeler dahi zeamet mutasarrıfları olan dergâh-ı ali çavuş gediklülerinden es-Seyyid Ali Enderûn-hane-i Hassa ve Mehmed Nuri Veled Abdullah ve Müteferrika Gediklülerinden es-Seyid Kuşçi-i Ağay ve Darü-s-saâdetü-ş-şerife ve Mir İsmail ve Mir Mustafa ve Mir İbrahim Veledan-ı Müteferrika ve Mir İsmail ve Mir Mahmud Enderûn-hane-i hazine-i hümayûn taraflarından zabt olınarak tarafeynin birbirlerinden alâkaları olmamak iktizâ idüb ancak münazaun-fiha olan arazisinin fark ü temyiz ve tecdidiçün ber-vech-i muharrer ba-irâde-i seniyye sadır olan fermân-ı ali mucebince mahallinde cümle ma’rifeti ve bi-garaz müsliminin ihbar ve şehadatleri ile vakf-ı mezkûrın arazisinin tecdid olındığını mübevyyin bir kıt’a memhür hudud-nâme-i mezkûr ma’mulün-bih olmak üzere li-ecli-l-müraca’a defter-hane-i amireye hıfz olınması hususı hak-i pay-ı hümayûn-ı müluk-anelerine arz u istizan mütevakkıf idüğini i’lam eylemiş olmağla evrak-ı mezkûre manzur-ı maalim-mevfur-ı müluk-aneleri buyurılmak içün arz u takdim kılındığı muhat-ı ilm-i alileri buyurıldıkda emr u FERMÂN şevket-lü keramet-lü mehabet-lü kudret-lü veliyyü-n-ni’metin Efendim Padişâhım Hazretlerinindir.

 

Zeamet-i merkume mutasarrıfları mûmâ-ileyhümin dahi rikab-ı kamyap (mutlu) müluk-anelerine ve bab-ı âlilerine takdim eyledikleri iki kıt’a arz-ı hallerinde zikr olınan EBİL ve MÜHR-İ KOZ karyeleri ber-mûcib-i defter-hakani ber-vech-i iştirak beratları kaydlarına dahi ve yüz seneden mütecaviz zeametleri taraflarından zabt ve ta’şir (10/1 öşür) olına geldiğinden başka KIZILDELİ SULTÂN Vakfı mütevellisi tarafından mukaddema dahi karyeteyn-mezkûreteyn vakf-ı müşûrün-ileyhin arazisi dahilindedir deyü dahl ü taarruz vuku’ı lede-l-inha ber-mûcib defter-hakani karyeteyn-i mezkûreteyn zeametleri taraflarından zabt ve ta’şir olınarak vaki’olan müdahalenin men’ ü def’i babında balası hatt-ı hümâyûn-ı şevket-makrun-ı şâh-âne ile muvaşşah (süslenmiş) iki yüz on (1210-1795) tarihinde emr-i şerif verilmiş ve ol-vechile kat’-ı niza’ (kavga durmuş) olınımış iken bu def’a vakf-ı mezkûr mütevellisi tarafından yine müdahale olındığından ve husus-i mezkûre Kapudan Paşa kullarının mukaddemlerinden ol-havalide bulunması cihetiyel vukuf-ı tami olduğundan bahsla hakikat-ı hal müşarün-ileyhden dahi isti’lam olunarak (bilgi istemek) mukaddem ki verilen emr-i alinin tek’kidini havi Çirmen matasarrıfına hitaben bir kıt’a mer-i ali sudurını istid’a itmeleriyle husus-ı mezbur zımnında tarafeyne virilen evamir-i aliyyenin kaydıları ihrac ve defter-dar efendi kullarına havale ile iktizâsı defter-emini efendi bendelerinden lede-l-isti’lam zikr olınan EBİL ve MÜHR-İ KOZ karyeleri zeamet-i mezkûr taraflarından ve BÜYÜKVİRAN ve DARUBÜKÜ Suvadbükü mezrasının mahsulat ve rüsûmatları müşûrün-ileyh KIZILDELİ SULTÂN  Vakfı tarafından zabt olınmak iktizâ eylediği i’lam olındıktan sonra keyfiyyet Kapudan Paşa kullarından dahi isti’lam olındıkda müşarün-ileyh mukaddema zikr olınan EBİL ve MÜHR-İ KOZ karyelerini altı yedi sene mütevaliyen (ard arda) zeamet mutasarrıfları taraflarından der-ühde ve iltizam idüb müddet-i iltizamında KIZILDELİ SULTÂN kuddise sırrahu vakfı tarafından kat’an müdahale vuku’a gelmeyub hatta karyeteyn-i mezkûrenin müsin ü ihtiyar ahalilerinden mevsûk kimseler mukaddemlerde bir def’a vakf-ı mezkûr mütevellisi bizim vakfımız karyelerindendir deyü münazaaya tasaddi itmişler ise de hilâf-ı defter ve kanun oldığı tahakkuk eylediğinden müdahel men’ ü def’ olındı diyerek ifade etmiş oldıklarını ve bu cihetle vakf-ı mezkûr mütevellisinin inhası hila olmak iktizâ eylediği nümâyân oldığından zeamet mutasarrıfları mûmâ-ileyhimin istid’aları vechile yedlerinde olan emr-i alinin tecdidiyle hasımları tarafına virilan fermân-ı alinin kaydı terkin (silinmesi) olınması menût-ı irâde-i seniyye idüğini müşârün-ileyh kulları i’lamında inha ü iş’ar eylemiş olmakla işbu evrak dahi kezalik manzur-ı maalim-mevfûr (bol eser) şehr-i yarileri buyurılmak içün ma’ruz-ı huzur-ı lami’u-n-nur (parlayan nur) mülûk-analeri kılındı işbu münazau-fiha olan EBİL ve MÜHR-İ KOZ karyelerinin şimdiki bulundıkları mahaller ve ziraât olınan arazileri balay-ı takrir-i aciz-anemde beyan olındığı vechile mahallinden gelen tahrirat ve i’lamat ve hudud-nâmeye nazaran vakf-ı mezkûr tarafından ve Kapudan Paşa kullarından i’lamına nazaran eshab-ı zeamet taraflarından zabt olınmak iktizâ ider ise de bu bâbda ne vechile irâde-i keramet-ade-i cihan-banileri sünûh ve sudûr ider ise ana göre tanzim veicrâsına ibtidar olınacağı muhat-ı ilim-i alileri buyurıldıkları amr u ferkan hazret-i men leh-ü-emrindir.

 

BELGE: B.O.A. Hatt-ı Hümayûn 2. Mahmud 1233 (1817) No. 26729

 

Kaynak: Ahmet Hezarfen, Tarihi Belgeler Işığında Kızıldeli Sultan (Seyit Ali Sultan) Dergahı, CEM Vakfı Yayınları: 14, İstanbul 2006, Sayfa: 65-73