TEKKELERİN YIKILMALARINA İLİŞKİN ÜSKÜP (Skopya) KADISININ İ’LAMI

YAZI  

11 Muharrem 1242 (Ağustos 1826) yılı, Padişah 2. Mahmud zamanı. O yıl, Haziran ayında Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.

 

KİMDEN

Üsküp Kadısı’nın i’lamı,

 

KİME 

Divan-ı Hümayun’a,

 

KONU           

Tekke ve zaviyelere sığınan BEKTAŞİLER’in yakalanarak sürgün edilmesi, Bektaşi tekke ve zaviyelerin taş taş üstüne kalmamacasına yıktırılması.

 

BELGE

Der-devlet-i Mekine Arz-ı Abd-i Da’i-i Kemineleridir ki,

Üsküp (Skopye-Makedonya’da) kasabasındaki bilgin (ulema) din yolunda (süleha) kişiler, hatip ve İslam ileri gelenleri mahkemeye gelerek isteklerini şöyle dile getirdiler:

“Kutsal dinimizin düşmanı, Osmanlı Devleti’nin sonsuza kadar yaşamasını engellemeye çalışan, yüce padişahımızın ni’metlerini inkar edip ona karşı gelen YENİÇERİ avenesi Allah’ın yardımı, Padişahımızın kararlı tutumu ve üstün gücüyle yok edilerek ocakları yerle bir edildi, bunların yerine Asakir-i Mansure-i Muhammedi yazılıp eğitim ve öğretimlerine başlandığından dolayı tüm Osmanlı Ülkesindeki ahaliyi sevindirdiği gibi bizi de gönül rahatlığına ve sevince kavuşmamızdan dolayı Allah’ın gölgesi, ulu padişahımıza, uzun ömür, Osmanlı Devletine süreklilik için gece gündüz Allah’a dua etmekteyiz. Yalnız sapık inançlı (zümre-i zamime-i mülahadeden) BEKTAŞİ namiyle dünyaya yayılan, doğru inançlıları baştan çıkarmaya eğilimli (meyyal u mudill) iğrenç takımın şer’an yok edilmesi (güruh-ı mekruhun şer’an vacibü-l-izale) zorunlu olduğu, bunları tepelemek, haddini bildirmek, bulundukları yerlerden çıkarıp uzaklara sürgün etmek, tekke ve zaviyelerini temelinden yıkılması hususunda Yüce Padişahımızın kesin emri olduğunu halen Üsküp Nazırı Vekili Hasan Bey tüm ahaliye duyurdu. Eskiden beri ilçemizde BEKTAŞİ TEKKESİ olmayıp yukarıda adı geçen ilçeye bağlı TEKKEKÖYÜ denen köyün dışında KARACA AHMET TÜRBESİ vardır, sözü edilen köy ahalisinden nöbetleşe görev yapan üç türbedarı olup bunlar Bektaşi değildir. Bu kişiler kendi hallerinde evlerinde oturan emir kullarıdır. Yukarıda adı geçen kasabada konuk olarak ikamet etmekte olan 7-8 Bektaşi, yetkililerce derhal yakalanıp sürgün edildiler, böylece Şevketli Padişahımızın yüce emri yerine getirildi (infaz irade-i aliyye-i mülükaneye sür’at olınmağın) söyliyeceklerimiz budır, bu anlattıklarımızı Şevketli Padişahımıza i’lam ediyor” dediler. Bu söyledikleri gerçek, istedikleri de yerinde olduğunu ben de onaylar, bu i’lamı yazarak Yüce Padişah Hazretlerinin bilgilerine sunarım.

11 Muharrem 1242 (1826) yılı yazıldı.

Üsküp Kadısı Mehmed Salih

 

BELGE

BOA-Cevdet Askeri Tasnif No 9108

Belge Çevirisi: Ahmet Hezarfen

CEM Vakfı Arşivi

 

NOT

BEKTAŞİ-Dini bir tarikat olup kurucusu Hacı Bektaşi Veli’dir. Bektaşiliğe tarikat değil mezhep diyenler de vardır. tarikatın esasını peygamber hanedanına özellikle Hazret-i Ali’ye aşırı muhabbet teşkil eder. Bektaşiliğin piri Hacı Bektaş (1242-1337) ise de ayinleri kuran Balım Sultan’dır. (ölm. 1516)

Bektaşilerin Osmanlı tarihinde önemli bir yeri vardır. Orhan Gazi Yeniçeri Ocağını kurduğu zaman Hacı Bektaş’ın duasını rica etmiş, o da bu ocağa “Yeniçeri” adını vermiştir. Bektaşiler nüfuzlarıyle 13.yy’dan, 15.yy’a kadar dini ve siyasi etki yapmışlardır. 2. Mahmud Yeniçerileri kaldırdığı vakit Bektaşileri de kaldırmış, fakat Padişah Sultan Aziz döneminde yeniden tekkelerini açmışlardır. Bektaşilik, Alevilik şeklinde Anadolu’nun Sivas, Dersim, Karaşar, Akçadağ, Kiğı, Kars, Tokat, Zile, Mecidiye, Adana, İçel, Teke, Menteşe ve İzmir yöresinde (1) Rumeli’de: Arnavutluk, Makedonya, (Silistre yöresi), Tuzluk (Eski Cuma, Osmanpazarı) yayılmıştır.

(1)          Kamil Kepeci-Tarih Lugatı, İst. 1952, s: 51, 52