BEKTAŞİ TEKKELERİ HAKKINDA SORUŞTURMALAR

BEKTAŞİ TEKKELERİ HAKKINDA
SORUŞTURMALAR

 

YAZI  

1241/1826 yılı, 2. Mahmud  zamanıdır. O yıl 16 Haziran’da Yeniçeri ocağının kaldırıldığı ilan edildi. Bu ocağın dayandığı BEKTAŞİ TARİKATI’na da saldırılarak tekke ve zaviyeleri yıktırılırken ünlü şeyh ve babaları idam edildi, bir takımı dervişleriyle sürgün edildiler.

 

KİMDEN

Sadra’zam’dan takrir (Resmi yazı)

 

KİME

Divan-ı Hümayun’a

 

KONU           

Sadra’zam Padişaha

Bektaşi tekkelerinin durumlarını incelemek, soruşturmak ve yeni yapılan tekkelerin yıkılması için Anadolu tarafına Cebecibaşı Ali Ağa ile Çerkeşli Mehmed Efendi, Rumeli yöresine de Mirahor (ahır amiri) Ali bey ile Pirlepeli (Makedonya’da) Ahmed Efendi’nin görevlendirildikleri. Rapor edilmektedir.

Padişah: Bu BEKTAŞİ MADDESİNİ bir an önce sonuçlandırın, meyhaneleri mühürleyip bırakınız, ZECRİYYE MADDESİ (içkilerden alınan vergi) ne oldu, birçok işi Arap saçına döndürdünüz. Bu yapılanlar canımı iyice sıkmaya başladı. Görev yapacaksanız yapın, şöyle oldu, böyle oldu diye bahane aramayın, hiç birini dinlemem! Şimdiden tezi yok bu zecriye (alkollü içkilere konan vergi) işinin başına becerikli birini getirin. Buyurmaktadır.

 

BELGE

BOA-Hatt-ı Hümayun 2. Mahmud No: 17386

 

 

HATT-I HÜMAYÜN

BİSMİHÜ BENİM VEZİRİM

İşbu takririn ve BEKTAŞİLER hususı içün ısdar olunacak evamirin (emirler) müsveddesi (karlaması) manzur u ma’lum-ı hümayunım olmışdır şöyle böyle denilerek bunın icrası pek geçikdi birkaç gün zarfında heman müsveddesi mucebince evamiri ısdar itdirüb mübaşirlerini ihrac ü i’zam itdirdesin çok mevadın suret-i nizamiyeleri tarf-ı hümayunımdan istizan (sormak) olınub yine hali üzere  bıragılub ez-cümle şerbet-hane (mey-hane) leri temhirlendirüb (mühürleyip) öylece bıraktınız bir şey’e başladıktan sonra kararına bakmak lazımdır her n kadar maslahatların tekessürü (çoğalma) var ise de birine nizam verilmeksizin ahir şey’e mübaşeret (bir işe başlamak) olındığından muy-ı zengi (zenci saçı) gibi birbirlerine karıştığından bir kat dahi su’ubet varıyor zecriyye maddesi (içkili maddeler konan vergi) nasıl oldı darb-hane nazırı başka söyler asakir-i mansura nazırı başka söyler her biri hidmet beğendireyim diyerek maslahatı birbirine dolaştırıyorlar şimdiye kadar bir şey söylenmediğinden aşrıca gitmeğe başladılar nihayetinde infial-i (gücenmek) şah-anemi mucib olacağını düşünmüyorlar mı? kim benin zatı müstelzem değildir doğrudan doğruya hidmet itmeğe baksunlar Saib Efendi’nin uhdesinde çok me’muriyyet oldığından bu kadar şey’i toplayub yürütülmesini görmek mümkin değildir sonra şöyle oldı böyle oldı takririni (anlatmak)  dinlemem heman şimdiden bu zecriyyenin mustakil bir adamın uhdesine ihalesiyle tanzim ve icrasına bakılsun.

 

Şevket-lü Keramet-lü Mehabet-lü Kudret-lü Veliyyü-n-ni’metim Efendim Pad-Şahım,

Ma’lum-ı malim-lüzum-ı müluk-aneleri buyurıldığı üzere Anadolu ve Rumeli taraflarında vaki BEKTAŞİ TEKYELERİ’nin şeyh ve dervişlerinin tahkik-i ahval ve keyfiyetleri ve muhaddes (yeni bina edilmiş) olan Bektaşi Tekkeleri’nin hemdi (yıkılması) babında evamir-i aliye (yüce buyruk) ısdarı hususı mukaddema (önceden) bi-l-müzakere (konuşarak) hak-i pay-ı hümayun-ı şah-anelerinden istizan (sormak) olınmış olub ancak o misillü muhaddes (yeni bina olmuş) Bektaşi Tekkeleri hemd (yıkma) olunmakdan ise bulındıkları mahallerde lüzum ü iktizasına göre cami ve mescid ve medrese olmak ve yahud sair turuk-ı aliye (manevi tarikatlar Nakşibendiler) meşayihinden münasib ü müstahak olan zevat iskan olınmak üzere ibka olunduğu (bırakıldığı) halde hayrat-ı celile-i şah-anelerinden ma’dud ve taraf-ı eşref-i cian-banilerine (padişahın uğurlu) isticlab-ı (celb etmek) da’vet-i hayriyyeyi mucib olacağından bu suret sonradan hatıra gelüb tensib olınmış (uygun) ve ol-vechile ısrar (ayak direme) olınacak evamir-i aliye (yüce buyruk) müsveddesi manzur-ı hümayün-ı mülük-aneleri (padişahın görmesi9 buyurılmak ıçün arz ü takdim kılınmış olmağla muvafık-ı irade-i seniyye-i cihan-banileri (padişah uygun bulursa) buyurılur ise tebyiz ü tasdir (beyaza çekmek) itdirilerek muktezay-ı irade-i aliye-i pad-şahaneleri üzere Anadolu tarafına Cebecibaşı Esbak Ali ağa kulları ile Çerkeşli Mehmed Efendi daileri ve Rumeli canibine dahi Mirahur-ı evvel Sadık  Ali Bey bendeleriyle bu def’a Pirlepe (Prilep-Makedonya’da) li Ahmed efendinin yerine Semahat-lü Şeyhü-l-islam Efendi daileri (duacı) nin intihab eyledikleri Seyyid Ali ve Remzi Efendi daileri ihrac ve muma-ileyh (adı geçen) Pirlepeli ahmed Efendi daileri dahi mektubi-i Sabık Arif Bey kullarıyla Bosna tarafı maslahatı içün i’zam olınacağı muhat-ı ilm-i alileri buyuruldıkta emr ü Ferman Şevket-lü Keramet-lü Mehabetlü Kudret-lü Veliyyü-n-ni’metim Pad-şahım Efendim Hazretlerinindir.

 

 

Belge Çevirisi: Ahmet Hezarfen

CEM Vakfı Arşivi