SÜRGÜN EDİLEN BEKTAŞİLER ŞANİZADE ATAULLAH BEY

 

YAZI   

1241/1826 yılı padişah 2. Mahmud zamanı, o yıl 16 Haziran’da Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Bu ocağın dayandığı Bektaşi tarikatına da saldırılarak tekkeleri ve zaviyeleri kapatıldı, bazısı yıktırıldı, şeyh ve babaların ileri gelenleri idam edildi, diğerleri din bilginleri çok olan yerlere sürgün edildiler.

 

KİMDEN

Sadrazamdan Takrir (Rapor),

 

KİME  

Divan-ı Hümayun’a,

 

KONU 

Padişahın yüce emrine uyarak Bektaşi tekkelerinin yenilerini yıktırmak için bazı kişilerin görevlendirildiği, ancak padişah bu işlerin çok ağır yürüdüğü Anadolu ve Rumeli’de mühürlenecek ve yıkılacak birçok tekke İstanbul’da Şanizade Ataullah Efendi (1771-1828), Melekpaşa Zade Abdülkadir (1785-1846), Cagala Zade Tahir Beylerin hemen İstanbul’da uzaklaştırılmaları (1) bu BEKTAŞİ MADDESİ’nin bitirilmesini buyurmaktadır.

(1)    Padişah 2. Mahmud’un yakın adamlarından Kürt Abdürrahman Efendi’nin ihbarıyla Şanizde Ataullah bey Tire’ye, Çağalalazade Tahir Bey Hadım’a, Melekpaşa zade Abdulkadir Bey bir tarafa sürgün edildiler. Bu yukarıda adı geçenlerin sürgün edilmelerine “Beşiktaş Cem’iyyet-i il-miyyesi”ne üye olmaları imiş, bu dernek  o dönemde Avrupa’dakiler düzeyinde ileri, üyeleri hep çok yönlü bilgin kişiler imiş. Çok geçmeden bu kişilerin sürgün edilmelerinin hata olduğu anlaşılmış ve geri gelmeleri için buyruk verilmiştir. Yalnız Şanizade’ye yollanan buyruğu duyuran Tire Voyvodası Eğinli Ali Bey ıtlakınıza (affınıza) diyeceği yerde itlafınıza (idamınıza) Şanizade fenalaşmış ve birkaç gün sonra vefat etmiştir.

 

BELGE

BOA-Hatt-ı Hümayun No 24493

 

HATT-I HÜMAYUN

BENİM VEZİRİM

İşbu takririn ve pusula manzur u ma’lum-ı hümayunım olmışdır pek yolıyle tutılmış ve makule cesim maslahatlara mübaşeret olındıkda zinhar arkasını gevşetmeğe gelmez daima üzerinde olmak lazımdır ŞANİZADE ile CAĞALA ZADE TAHİR bey’den başka Anadolu payesinde MURAD EFENDİ ZADE ARİF Efendi ile MELEKPAŞA ZADE ABDÜLKADİR bey dahi pek meşhurlardan olmağla anlerin dahi neff ü iclaları sonraya kalmak üzere mutalaa itmekde dim Efendim daimizin muma-ileyhünin dahi nefileri istizanına dair silah-dar ağa tarafına bir tezkereleri vürud etmiş olmağla derhal işaret eylemeleri içün ruhsatı havi balasına hatt-ı hümayunım keşide kılına taraflarına gönderildi ve bundan sonra dahi tarik-ı ulemada bu makule akaid-i batılada olanları tahkik ü taharrisine dikkat edeceklerini iş’ar ideyorlar sen dahi (okunamadı) aharda olanları dikkat u ihtimam ile ele getürilmesine bezl-i makderet eyliyesin pusıla-i mezkure nezd-i şahanemde tevki kılınmışdır.

 

SADRAZAMIN RAPORU

Bismihü

Şevket-lü Keramet-lü Mehabet-lü Kudret-lü Veliyyü-n-ni’metim Efendim

Sultanım

BEKTAŞİLER Maddesine dair takrir-i aciz-anem (alçak gönüllülükle yazılan) balasına (yukarısına) keramet-efzay-ı (keramet arttıran) sudur buyurılan Hatt-ı Hümayun şevket-makrun-ı (şevketli) şahaneleri meal-i münifi (yüce anlamı) muktezay-ı abid-anem olarak Semahat-lu Şeyhü-l-islam Efendi dailerinin dahi manzur u ma’lumı olmak içün derhal irsal ve muhabere olınub anler dahi muktezay-ı irade-i isabet-i-fade-i müluk-aneleri üzere ŞANİZADE ATA EFENDİ ve CAĞALAZADE TAHİR BEY ve BALCIYOKUŞLU ZADE RAŞİD’in nefi ü iclalleri işaretini der-akab tahrir ve irsal ve ber-mantuk-ı pusıla hedm olınacak (yıkılacak) yedi aded muhaddes (yedi binaedilmiş) BEKTAŞİ TEKKELERİ’nden malda nerelerde ve ne mahallerde kadim (eski) ve hadis (yeni) BEKTAŞİ TEKKELERİ oldığını bi-t-tahkik ifade ideceklerini beyan birletiz elden hatırlarına gelan iki tekyeyi kadim olmak üzere pusılanın zirine (altına) ilave itdirmiş olmalarıyla nefi olınacakların heman fermanları yazdırılub mübaşirleri ta’yin ve siyaset olınacakların (ceza verilecek) icray-ı muktezalarına mübaderet (işe girişmek) olınarak tizelden defter olınan dokuz aded tekyelere dahi münasibi vechile kapucibaşı ve saireden bir mübaşir ve ma’iyyetlerine birer mikdar neferat ve taraf-ı Şeyh-l-islamiden birer büyük kavuklu terfik birle şimdi cümlesi ihrac ü i’zam kılınmış olmağın varacakları tekyeleri bağteten (ansızın) basub şeyh ve müridlerini ahz u girift (ele geçirme) ve kapularını temhir edecek (mühürlemek) oldıklarına binaen ahz olınanlar cebe-haneye götürilerek habs ve cem ve bundan böyle eendi-i müşarün ileyh dailerinin bi-t-tahkik haber verecekleri sair tekyel hakkında dahi bu vechile icra olınub ba’de gerek bunların hakkında ve gerek tekyelerin hedmi (yıkma) hususunda iktizalarına ibtidar olınacağı ve demin hak-i pay-ı kimya-say-ı şehn-şahilerine giden pusılada şehidlik’teki tekyenin üzerine İçelli Ahmed Paşa Kethudası Osman Ağa kullarının ismi işaret olınmış bulınması beher tekyeye ta’yin olınan me’murların isimlerini işaret suretiyle ibtidadan ane başlanmış olmasından iktiza iderek tıbk ferman übhet-nişan-ı (büyüklük nişanı) şahaneleri üzere defter-i mezkurın bir sureti çıkarılub sair ta’yin olınan me’murların isimleri dahi balalarına işaret itdirilerek takdim-i hak-i kadem-i mekarim tev’em-i müluk-aneleri kılındığı muhat-ı ilm-i alem-i aray zıll-ullah ileri (Allah’ın gölgesi) buyurıldıkda emr u ferman Şevket-lu Keramet-lu, Mehabet-lu, Kudret-lu, veliyyü-n-ni’metim Efendim Pad-şahım Hazretlerinindir. Allahın gölgesi Yüce Padişahın Ferman buyurmalaı. 1241/1826

 

BELGE

BOA-Hatt-ı Hümayun No 24493

 

 

Belge Çevirisi: Ahmet Hezarfen

CEM Vakfı Arşivi